Bàn phím cơ dùng lâu sẽ bám bụi, dính dầu tay, lọt cả vụn đồ ăn vào khe phím. Lúc đầu chẳng ai để ý. Đến khi một phím gõ lịch xịch hoặc mặt keycap bóng nhờn sờ thấy khó chịu thì lớp bẩn đã tích khá lâu rồi. Bài này hướng dẫn dọn phím theo hai mức: lau nhanh hằng tuần cho sạch, và tháo phím vệ sinh sâu vài tháng một lần. Cuối bài có phần lưu ý để bạn khỏi lỡ tay làm chết switch.
Vì sao cần vệ sinh bàn phím cơ định kỳ
Bàn phím màng thì liền khối, còn bàn phím cơ có nhiều khe hở giữa các keycap và quanh chân switch. Bụi, tóc, vụn bánh kẹo rơi xuống đó rồi mắc lại.
Có ba thứ ảnh hưởng trực tiếp tới cảm giác gõ:
- Bụi và vụn lọt vào trục switch làm phím kẹt nhẹ, tiếng gõ sạn hoặc nảy lên không đều. Đây là lý do hay gặp khi một phím tự nhiên gõ “khác” các phím còn lại.
- Dầu tay. Ngón tay tiết dầu tự nhiên và dầu thấm dần vào mặt phím, lâu ngày keycap bóng lên, trơn tay và bám bẩn nhanh hơn.
- Mồ hôi và hơi ẩm đọng ở kẽ phím lâu ngày có thể ăn mòn tiếp điểm, nhất là với người hay gõ trong phòng nóng.
Dọn định kỳ giúp cảm giác gõ ổn định và switch bền hơn. Làm đều tay thì cũng không mất bao nhiêu thời gian.
Dụng cụ cần chuẩn bị
Không cần mua bộ đồ nghề đắt tiền, vài món cơ bản là đủ:
- Keypuller (dụng cụ rút keycap), thường được tặng kèm khi mua phím. Loại dây thép chữ U ít làm xước cạnh keycap hơn loại nhựa.
- Cọ mềm để quét bụi ở kẽ phím và quanh chân switch. Cọ trang điểm cũ hay cọ vẽ nhỏ đều dùng được.
- Tăm bông để lau các góc hẹp và mặt trên bo mạch, chỗ cọ khó với tới.
- Khăn microfiber lau vỏ và mặt keycap, không để lại xơ vải.
- Bình khí nén thổi bụi nằm sâu trong khe. Không có thì dùng quả bóng thổi bụi cầm tay cũng được.
- Xà phòng dịu nhẹ (nước rửa chén pha loãng hoặc xà phòng em bé) để rửa keycap khi vệ sinh sâu.
Nhớ để sẵn một cái rổ hoặc khay đựng keycap sau khi tháo, kẻo rơi mất.
Vệ sinh nhanh hằng tuần khi không tháo phím
Việc này mất khoảng 5 phút, không cần tháo keycap, làm đều thì bụi không kịp tích.
- Rút dây hoặc tắt kết nối, phím không dây thì tắt nguồn. Làm vậy để không gõ nhầm và không bị chập khi lau ẩm.
- Dốc ngược bàn phím, gõ nhẹ vào mặt sau. Bụi to và vụn rời sẽ rơi ra, thường nhiều hơn bạn nghĩ.
- Quét cọ dọc các hàng phím, kết hợp thổi khí nén vào kẽ để đẩy bụi còn kẹt ra. Thổi theo một chiều cho bụi bay ra ngoài, đừng để nó dồn sâu vào trong.
- Lau mặt keycap bằng khăn microfiber ẩm nhẹ, vắt thật ráo, khăn chỉ ẩm chứ không nhỏ giọt. Lau xong để khô tự nhiên vài phút rồi mới cắm điện lại.
Tuần nào cũng làm thì hiếm khi bạn phải tới bước vệ sinh sâu bên dưới, vốn mất công hơn nhiều.
Vệ sinh sâu định kỳ khi tháo keycap
Vài tháng một lần, bạn nên tháo hết keycap ra làm sạch kỹ. Dành khoảng 30 đến 45 phút và ngồi chỗ đủ sáng.
- Chụp lại layout. Trước khi tháo, chụp một tấm ảnh cả bàn phím bằng điện thoại để lát lắp lại cho đúng chỗ, nhất là hàng phím chức năng và mấy phím ít dùng.
- Rút keycap. Luồn keypuller ôm hai cạnh đối diện của keycap rồi kéo thẳng lên, đừng lắc mạnh. Phím dài như phím cách, Enter, Shift có stabilizer bên dưới, gỡ nhẹ tay. Keycap rút ra bỏ vào rổ.
- Rửa keycap. Ngâm trong nước ấm pha chút xà phòng dịu nhẹ khoảng 15 đến 20 phút, rồi dùng tay hoặc bàn chải mềm chà nhẹ chỗ bám dầu và xả lại bằng nước sạch. Đừng dùng nước nóng già vì nhiệt cao có thể làm phai chữ in trên keycap.
- Làm sạch vỏ và mặt bo. Trong lúc chờ keycap khô, quay sang phần thân phím: thổi khí nén cho sạch bụi giữa các switch, dùng tăm bông thấm chút nước lau vết bẩn trên tấm plate và vỏ. Quanh chân switch thì lau nhẹ tay, tăm bông đừng ướt quá.
- Lau switch. Chỉ lau phần thân switch nhìn thấy bên ngoài, không nhỏ nước hay dung dịch vào trong trục. Switch nào bám bụi cứng đầu thì thổi khí nén là đủ và an toàn.
- Lắp lại theo layout. Đợi keycap khô hẳn, còn ẩm thì nhất định chưa lắp. Nhìn ảnh đã chụp, cắm từng keycap thẳng xuống tới khi nghe tiếng khớp nhẹ. Cắm điện, gõ thử một lượt xem phím nào cũng ăn chưa.
Lưu ý an toàn khi làm sạch keycap và switch
Vài nguyên tắc để khỏi làm hỏng phím:
- Giữ nước tránh xa mạch điện. Keycap chỉ là miếng nhựa nên rửa nước thoải mái, còn thân phím có bo mạch và switch thì chỉ lau ẩm, không nhúng, không xịt trực tiếp.
- Không dùng cồn mạnh lên keycap. Cồn nồng độ cao có thể làm mờ hoặc bong chữ in, nhất là keycap in laser hay pad-printing. Xà phòng loãng an toàn hơn.
- Phơi thật khô rồi mới lắp. Nước đọng trong lòng keycap nhỏ xuống switch là rủi ro dễ tránh. Để keycap ráo trên khăn khô ít nhất một tiếng, trời ẩm thì lâu hơn.
- Coi chừng chân switch trên phím hot-swap. Switch chỉ cắm vào socket nên có khi bị rút theo keycap lúc bạn kéo. Thấy switch nhấc lên cùng keycap thì đừng hoảng, ấn thẳng nó trở lại socket, canh cho hai chân kim loại không bị cong.
Tần suất vệ sinh gợi ý
Không có con số cứng, nhưng nhịp sau hợp với hầu hết người dùng:
- Lau nhanh mỗi tuần một lần để mặt phím sạch và bụi không tích lại.
- Vệ sinh sâu 1 đến 3 tháng một lần. Ai hay ăn uống cạnh bàn hoặc nuôi thú cưng thì nghiêng về mốc một tháng; phòng ít bụi, dùng gọn gàng thì giãn ra ba tháng.
Cách dễ nhận ra là nghe tiếng gõ và để ý cảm giác tay. Phím bắt đầu sạn hoặc mặt keycap bóng nhờn là lúc nên dọn.
Bàn phím dễ tháo lắp giúp việc vệ sinh nhẹ nhàng hơn
Thiết kế bàn phím ảnh hưởng khá nhiều tới chuyện vệ sinh có cực hay không. Keycap tháo rời được và có hot-swap thì dọn sâu đơn giản hơn hẳn, vì tháo lắp không cần hàn và không sợ làm hỏng gì.
Mẫu chúng tôi hay nhắc tới trong nhóm này là WOBKEY Rainy 75: hotswap, keycap tiêu chuẩn dễ rút, vỏ nhôm CNC lau chùi thoải mái, nên mỗi lần dọn phím định kỳ đỡ căng thẳng hơn nhiều.
Nếu bạn còn đang chọn chiếc phím đầu tiên, đọc thêm hướng dẫn chọn bàn phím cơ cho người mới để nắm switch, layout và ngân sách trước khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên vệ sinh bàn phím cơ một lần?
Với đa số người, lau nhanh mỗi tuần và vệ sinh sâu 1 đến 3 tháng một lần là đủ. Hay ăn uống cạnh bàn hoặc phòng nhiều bụi thì dọn sâu dày hơn, gần mốc một tháng.
Rửa keycap bằng gì cho sạch mà không hại phím?
Nước ấm pha chút xà phòng dịu nhẹ, như nước rửa chén loãng hoặc xà phòng em bé. Ngâm 15 đến 20 phút, chà nhẹ rồi xả lại. Tránh nước quá nóng và cồn mạnh vì có thể làm phai chữ in trên keycap.
Lỡ đổ nước vào bàn phím thì làm sao?
Rút điện hoặc tắt nguồn ngay, đừng gõ thử xem còn chạy không. Dốc ngược cho nước chảy ra, lau khô phần nhìn thấy, rồi để phím khô tự nhiên ở chỗ thoáng ít nhất 24 đến 48 tiếng mới cắm lại. Nếu là nước ngọt hay cà phê có đường thì tháo keycap ra làm sạch kỹ, vì đường bám rất dai.
Có cần tháo switch ra khi vệ sinh không?
Vệ sinh tại nhà thì không cần. Tháo switch chỉ hợp lý khi bạn muốn lube lại hoặc thay switch mới. Dọn định kỳ chỉ cần tháo keycap và lau bên ngoài switch là đủ sạch.
Bài viết dựa trên trải nghiệm dùng thực tế và hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu thấy thông tin nào cần cập nhật, bạn liên hệ với chúng tôi nhé.