Đi mua bàn phím cơ, kiểu gì bạn cũng gặp chữ “gasket mount” in trên hộp hoặc trong mô tả, thường đi kèm mức giá nhỉnh hơn hẳn mấy mẫu cùng size. Nhiều người gật gù mua theo vì nghe bảo gõ “sướng”, nhưng không rõ nó là gì và có đáng số tiền chênh ra hay không. Bài này chỉ nói về phần lắp ráp bên trong bàn phím, tức cách tấm plate gắn vào vỏ. Switch là chuyện khác, mình để dành cho một bài riêng.
Mount là gì, vì sao cách gắn plate quyết định cảm giác gõ?
Bên trong bàn phím cơ có một tấm kim loại hoặc nhựa gọi là plate, giữ cố định phần switch. Dưới plate là bảng mạch (PCB) nhận tín hiệu, và cả cụm này nằm trong vỏ (case). “Mount” là cách cụm plate và PCB được gắn vào vỏ đó.
Nghe như chi tiết nhỏ, nhưng nó chi phối hai thứ bạn cảm nhận được mỗi lần gõ. Một là độ nảy: lực từ ngón tay truyền xuống plate, và plate được nhún nhẹ hay bị giữ cứng đờ sẽ cho cảm giác khác hẳn nhau. Hai là âm thanh: plate rung thế nào, vỏ cộng hưởng ra sao đều bắt đầu từ kiểu gắn này.
Switch quyết định cảm giác ở đầu ngón tay, còn mount quyết định cả bàn phím phản hồi lại lực gõ ra sao. Hai người dùng cùng loại switch mà khác kiểu mount thì gõ vẫn ra hai cảm giác riêng.
Ba kiểu mount phổ biến
Trên thị trường có khá nhiều kiểu mount, nhưng người mua phổ thông thường chỉ gặp ba kiểu sau.
Tray mount
Kiểu này có ở phần lớn bàn phím giá rẻ. PCB được bắt vít xuống mấy trụ nhựa đúc liền trong vỏ, gọi là “khay”. Cách làm này rẻ và dễ sản xuất nên hợp với tầm giá thấp.
Đổi lại, cụm plate bị giữ cứng ở vài điểm bắt vít nên gõ thường cộm và vang. Gần vít thì đanh, xa vít lại rỗng, gõ không đều tay giữa các vùng phím. Ai chỉ cần bàn phím để làm việc thì tray mount vẫn dùng tốt, chỉ là cảm giác gõ chưa có gì đặc biệt.
Top mount
Plate được bắt vít thẳng vào nửa trên của vỏ. Nhờ vậy cụm phím chắc và liền khối hơn tray mount, tiếng gõ gọn, đầm, ít chỗ rỗng.
Nhiều bàn phím custom tầm trung dùng top mount vì nó cân bằng giữa độ chắc và cảm giác gõ. Gõ cứng cáp, chắc tay, còn độ nhún thì tùy nhà sản xuất tính, thường không bằng gasket mount.
Gasket mount
Đây là kiểu bài này muốn nói tới. Thay vì bắt vít plate vào vỏ, người ta kẹp mép plate giữa hai miếng đệm mềm (gasket) đặt ở nửa trên và nửa dưới vỏ. Plate gần như “treo” trong lớp đệm, không dính cứng vào kim loại.
Nhờ vậy, khi gõ, plate nhún xuống một chút rồi bật lại, ngón tay thấy đàn hồi nhẹ. Miếng đệm cũng chặn bớt rung truyền vào vỏ nên tiếng gõ trầm và đều hơn.
Gasket mount hoạt động thế nào
Miếng đệm gasket thường làm từ PORON, silicone hoặc mút đàn hồi, nằm ở các điểm plate tiếp xúc với vỏ và làm nhiệm vụ giảm chấn.
Khi bạn nhấn phím, một phần lực đi vào lớp đệm thay vì dội thẳng vào vỏ cứng. Tay sẽ thấy phím hơi “mềm” và bật nhẹ, gõ lâu đỡ mỏi hơn so với nền cứng đờ. Tai thì nghe tiếng gõ bớt đanh, bớt vọng, trầm và liền hơn, dân chơi phím gọi là âm “thocky” hoặc “poppy” tùy cách ráp.
Đừng kỳ vọng quá: độ nhún của gasket mount chỉ tính bằng phần milimet, không lún sâu như đệm ghế. Bạn cảm nhận được, nhưng đó là độ êm nhẹ dưới tay chứ không phải một cú nhún lớn.
Gasket mount có đáng tiền không?
Còn tùy bạn là ai và gõ bao nhiêu.
Nên trả thêm cho gasket mount nếu bạn gõ nhiều giờ mỗi ngày, để ý cảm giác và âm thanh, hoặc mua bàn phím để dùng lâu dài chứ không phải mua cho có. Người viết lách, lập trình, hay chỉ đơn giản là thích gõ dễ chịu sẽ thấy khoản chênh này bỏ ra không phí.
Còn nếu bạn chỉ cần bàn phím để soạn thảo cơ bản, thỉnh thoảng mới dùng, hoặc đang eo hẹp, thì tray mount hay top mount vẫn đủ dùng. Lúc này bỏ thêm tiền cho gasket mount chưa chắc tạo ra khác biệt xứng đáng, vì phần lớn thời gian bạn không ngồi gõ đủ lâu để cảm nhận hết.
Có một điểm hay bị hiểu lầm: gasket mount không tự biến bàn phím thành hàng cao cấp. Một chiếc gasket làm ẩu, đệm lỏng lẻo vẫn có thể gõ dở hơn một chiếc top mount làm cẩn thận. Có gasket mount mới chỉ là điều kiện cần.
Gasket mount đi kèm những gì để ra chất custom
Cảm giác gõ hay mà người ta gán cho gasket mount thường đến từ cả một combo, lớp đệm chỉ là một phần. Vài thứ hay đi cùng:
- Foam bên trong: các lớp mút giữa plate và PCB, giữa PCB và đáy vỏ, hút bớt tiếng rỗng cho âm đầm hơn. PORON là loại foam hay được dùng.
- Vỏ nhôm CNC: nhôm phay nguyên khối nặng và chắc, nằm yên trên bàn và ít cộng hưởng hơn vỏ nhựa, nên tiếng gõ đặc và gọn hơn.
- Switch tra dầu sẵn và stabilizer chỉnh kỹ, để bớt tiếng lạo xạo và tiếng lạch cạch ở phím dài như phím cách.
Ráp đúng mấy thứ này quanh gasket mount thì mới ra được âm và cảm giác gõ như trong video review. Thiếu foam hoặc vỏ quá mỏng thì gasket mount cũng khó phát huy.
WOBKEY Rainy 75 là một ví dụ dễ hình dung: PCB gắn gasket, vỏ nhôm CNC nặng khoảng 1,8kg theo mô tả của shop. Người mua trên listing nhận xét phím đầm, bàn phím chắc tay, và mọi thứ được ráp sẵn trong hộp nên bạn không phải mua lẻ từng món về tự lắp.
Nếu đang sắp quyết định mua và muốn xem rộng hơn về size, kết nối, tầm giá chứ không riêng kiểu mount, bạn đọc thêm hướng dẫn chọn bàn phím cơ cho người mới. Mount và switch bàn phím cơ là hai chuyện khác nhau: một bên là cách lắp cả cụm phím, một bên là công tắc dưới từng phím. Chọn hợp cả hai thì bàn phím mới hợp tay.
Câu hỏi thường gặp
Gasket mount có phải lúc nào cũng gõ hay hơn top mount không?
Không hẳn. Gasket mount thiên về độ đàn hồi và âm trầm, top mount thiên về độ chắc tay. Chất lượng ráp và foam bên trong ảnh hưởng không kém kiểu mount, nên một chiếc top mount làm kỹ vẫn có thể gõ dễ chịu hơn một chiếc gasket mount làm cẩu thả.
Người mới có cần quan tâm tới gasket mount không?
Nếu bạn gõ nhiều và để ý cảm giác thì nên biết để chọn cho đúng. Dùng cơ bản thì cứ coi đây là điểm cộng, không phải tiêu chí bắt buộc. Đừng vì riêng chữ “gasket mount” mà chi quá ngân sách.
Gasket mount có nhún nhiều như đệm không?
Không. Gasket mount chỉ nhún rất nhẹ, đủ để tay thấy êm và bật lại, không lún sâu. Bàn phím mà lún hẳn xuống khi gõ thì thường là lỗi lắp ráp, không phải đặc tính của gasket mount.
Mua bàn phím gasket mount rồi có cần độ thêm không?
Chiếc đã ráp sẵn foam và đệm tử tế thì dùng ngay được, không cần độ gì thêm. Chỉ khi muốn đổi âm theo sở thích riêng, người ta mới mở ra thêm bớt lớp lót. Người mới nên gõ một thời gian rồi hẵng nghĩ tới chuyện can thiệp.