Serendipity
Work 
Từ khi làm việc tại nhà và làm hybrid trở nên phổ biến, ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ mờ dần. Laptop vẫn mở lúc 9 giờ tối, tin nhắn công việc nhảy vào bữa cơm, còn ngày nghỉ thì tay vẫn quen mở email. Nhiều người gọi đó là chăm chỉ, nhưng kéo dài vài tháng thì nó có tên khác: kiệt sức.
Bài này nói về work-life balance theo hướng thực tế cho người đi làm ở Việt Nam, nhất là ai làm ở nhà. Không phải mấy lời khuyên chung chung kiểu “hãy yêu bản thân”, mà là vài cách đặt ranh giới cụ thể và sắp xếp góc làm việc để cơ thể lẫn đầu óc được nghỉ đúng nghĩa.
Work-life balance là gì?
Work-life balance là trạng thái bạn phân bổ năng lượng cho công việc và cho phần còn lại của cuộc sống (gia đình, sức khỏe, bạn bè, sở thích) theo cách bền được lâu dài, không để một bên bào mòn bên kia.
Có một hiểu lầm hay gặp: cân bằng nghĩa là chia đôi thời gian, tám tiếng làm thì phải tám tiếng chơi. Thực tế không ai sống vậy. Có tuần deadline dồn thì công việc chiếm nhiều hơn, có tuần nhà có việc thì gia đình được ưu tiên. Cân bằng nằm ở chỗ bạn chủ động điều chỉnh được cán cân đó, chứ không bị công việc mặc định chiếm hết phần dôi ra.
Một cách hình dung dễ hơn: thay vì hỏi “hôm nay tôi làm mấy tiếng”, hãy hỏi “khi gấp máy tính lại, đầu tôi có gác được việc xuống không”. Nếu câu trả lời là không, thì dù thời gian trên giấy có chia đều, bạn vẫn chưa nghỉ.
Vì sao làm việc tại nhà lại khó cân bằng hơn?
Đi làm ở văn phòng có sẵn vài ranh giới tự nhiên. Quãng đường về nhà là khoảng đệm để đầu óc chuyển chế độ. Rời khỏi bàn làm việc là rời khỏi công việc theo cả nghĩa đen. Làm ở nhà thì mất hết những mốc đó. Bàn ăn thành bàn họp, phòng ngủ thành phòng làm, và bộ não không có tín hiệu nào để biết khi nào nên dừng.
Thêm nữa, khi sếp và đồng nghiệp không thấy mặt bạn, nhiều người tự tạo áp lực phải trả lời tin nhắn thật nhanh để chứng minh mình đang làm. Thói quen này khiến bạn luôn ở trạng thái nửa làm nửa nghỉ, mệt mà không hiệu quả.
Tin tốt là những ranh giới đã mất đó có thể dựng lại, bằng cả thói quen lẫn cách bố trí không gian.
Ranh giới vật lý: tách chỗ làm ra khỏi chỗ sống
Bộ não gắn hành vi với bối cảnh rất nhanh. Nếu bạn làm việc ngay trên giường, dần dần cái giường cũng gợi cảm giác căng thẳng công việc, và giấc ngủ chịu thiệt. Vì vậy bước nền tảng của work-life balance khi làm ở nhà là có một góc dành riêng để làm, dù chỉ là một góc bàn nhỏ.
Góc làm việc riêng có hai lợi ích. Khi ngồi vào đó, bạn biết mình đang trong giờ làm. Khi đứng dậy rời đi, bạn ra tín hiệu cho chính mình là đã tan làm. Ranh giới trong đầu bắt đầu từ ranh giới trong không gian.
Nếu ngồi làm nhiều giờ mỗi ngày, chiếc ghế là thứ đáng đầu tư trước tiên, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới cột sống và mức mỏi cuối ngày. Một chiếc ghế công thái học DERGO ErgoX chỉnh được tựa lưng và tay vịn theo vóc dáng sẽ đỡ lưng và vai hơn hẳn ghế ăn kê tạm. Bạn không cần mẫu đắt tiền, chỉ cần chỉnh đúng theo người mình.
Ngồi yên một tư thế cả ngày cũng không tốt, dù ghế có tốt tới đâu. Một chiếc chân bàn nâng hạ SMA HiLeg-V cho phép đổi giữa ngồi và đứng vài lần trong ngày, giúp máu lưu thông và giảm cảm giác ì ạch buổi chiều. Cách đứng làm 15 tới 20 phút mỗi giờ là mẹo nhỏ mà nhiều người thấy hiệu quả cho cả lưng lẫn sự tỉnh táo.
Một quy trình tan làm cho người làm ở nhà
Ở văn phòng, hành động tắt máy, xách túi và đi bộ ra cửa chính là nghi thức kết thúc ngày làm. Làm ở nhà, bạn cần tự tạo một nghi thức tương tự để đầu óc chịu buông việc. Dưới đây là quy trình bốn bước bạn có thể thử.
Bước 1: Chốt lại việc của ngày mai trước khi tắt máy
Dành năm phút cuối ghi ra ba việc quan trọng nhất cho hôm sau. Khi đầu biết mọi thứ đã được ghi lại và có chỗ để tiếp tục, nó sẽ thôi lởn vởn nhắc bạn giữa bữa tối.
Bước 2: Đóng hết cửa sổ và tab công việc
Tắt hẳn ứng dụng chat, đóng email, gập laptop lại. Việc này nghe nhỏ nhặt nhưng gửi một tín hiệu dứt khoát: phiên làm đã đóng.
Bước 3: Dọn gọn mặt bàn
Cất laptop, xếp lại giấy tờ, trả bàn về trạng thái nghỉ. Một mặt bàn gọn khi bạn quay lại sáng hôm sau cũng dễ bắt đầu hơn, và tối nay nó không còn nhìn như một lời nhắc việc.
Bước 4: Làm một hành động chuyển tiếp
Đi bộ một vòng ngắn, pha một tách trà, hay tắm nhanh. Hành động này thay cho quãng đường về nhà, đóng vai khoảng đệm để bạn bước sang phần buổi tối của mình.
Vài ngày đầu quy trình có thể thấy hơi gượng. Nhưng lặp lại chừng một tuần, bộ não sẽ học được rằng chuỗi hành động đó nghĩa là hết giờ làm, và cảm giác nhẹ đầu buổi tối sẽ tự tới.
Tập trung sâu rồi ngắt kết nối
Nghịch lý của cân bằng là muốn nghỉ ngơi thảnh thơi thì trước đó phải làm việc cho ra làm việc. Tám tiếng vừa làm vừa lướt điện thoại mệt hơn nhiều so với vài giờ tập trung thật rồi nghỉ hẳn. Làm nửa vời khiến việc kéo dài lê thê và ăn lấn sang buổi tối.
Để vào được trạng thái tập trung ở nhà, nơi có tiếng tivi, tiếng nhà bếp hay tiếng công trình ngoài đường, nhiều người dùng tai nghe chống ồn như một công tắc. Đeo tai nghe Anker Soundcore Liberty 5 Pro vào là báo cho cả nhà lẫn cho chính mình biết đây là block làm việc, tiếng ồn nền lùi xuống và đầu dễ chìm vào việc hơn. Hết block, tháo tai nghe ra cũng là một cách ngắt kết nối rất gọn.
Song song đó, hãy tắt thông báo công việc ngoài giờ. Nếu công ty không có quy định rõ, bạn có thể tự thỏa thuận một khung giờ phản hồi và nói trước với đồng nghiệp. Đa số tin nhắn tối muộn đều đợi được tới sáng, và việc bạn không trả lời lúc 10 giờ đêm hiếm khi là vấn đề như bạn lo.
Một cách khác để tan làm đúng giờ là làm gọn phần việc lặt vặt trong ngày. Nhờ AI hỗ trợ soạn email, tóm tắt tài liệu và ghi chú cuộc họp, bạn dồn được nhiều đầu việc nhỏ lại, để dành sức và thời gian cho phần đời ngoài công việc.
Chăm cơ thể trong lúc làm, không đợi tới cuối tuần
Work-life balance hay bị hiểu thành chuyện của buổi tối và ngày nghỉ, nhưng phần lớn hao mòn lại diễn ra ngay trong giờ làm, qua tư thế xấu và những giờ ngồi liền không nghỉ. Chăm cơ thể ngay lúc làm sẽ đỡ phải bù đắp về sau.
Vài thói quen nhỏ có tác dụng lâu dài:
- Đặt màn hình ngang tầm mắt để cổ khỏi cúi, giảm mỏi vai gáy.
- Nghỉ mắt theo qui tắc 20-20-20: cứ 20 phút nhìn ra xa chừng 6 mét trong 20 giây.
- Đứng dậy đi lại mỗi giờ, dễ hơn nhiều khi có bàn nâng hạ để chuyển tư thế.
- Giữ cổ tay thẳng khi gõ phím để tránh mỏi và tê tay về lâu dài.
Riêng chuyện gõ phím, nếu bạn làm văn bản nhiều, một bộ bàn phím có hành trình phím dễ chịu và kê tay đúng cách giúp cổ tay đỡ căng qua ngày dài. Bàn phím cơ như WOBKEY Rainy 75 với kết cấu gasket cho cảm giác gõ êm tay hơn bàn phím màng mỏng đi kèm máy, một khác biệt nhỏ nhưng cộng dồn qua hàng nghìn lần gõ mỗi ngày thì thấy rõ.
Không món đồ nào tự nó tạo ra cân bằng cho bạn. Nhưng một góc làm việc hợp cơ thể sẽ hạ mức mệt nền xuống, để tới cuối ngày bạn còn năng lượng cho phần đời ngoài công việc, vốn mới là mục tiêu của cả câu chuyện này.
Câu hỏi thường gặp
Work-life balance có nghĩa là làm ít đi không?
Không hẳn. Nó nói về chất lượng của ranh giới, không phải cắt giảm khối lượng việc. Có người làm nhiều giờ vẫn cân bằng vì khi nghỉ là nghỉ hẳn; có người làm ít hơn nhưng lúc nào cũng nơm nớp công việc nên vẫn kiệt sức. Mục tiêu là khi gác việc xuống thì đầu óc cũng buông được, chứ không phải chạy theo một con số giờ cố định.
Làm sao đặt ranh giới khi công ty hay nhắn tin ngoài giờ?
Bắt đầu bằng một thỏa thuận nhỏ và rõ ràng. Cho đồng nghiệp biết khung giờ bạn phản hồi, và nói trước rằng tin nhắn ngoài giờ bạn sẽ trả lời vào sáng hôm sau trừ khi thật sự khẩn. Tắt thông báo công việc sau giờ làm để không bị kéo trở lại. Phần lớn tin nhắn tối muộn đều đợi được, và việc phản hồi ngay lập tức thường là kỳ vọng bạn tự đặt ra hơn là yêu cầu có thật.
Không có phòng riêng thì tạo góc làm việc kiểu gì?
Bạn không cần cả một phòng, chỉ cần một khu vực cố định gắn với việc làm. Một góc bàn với chiếc ghế ngồi đúng cách, hoặc một bàn nâng hạ đặt sát tường cũng đủ. Điểm mấu chốt là khu vực đó dành cho làm việc, và khi rời khỏi nó bạn xem như đã tan làm. Tránh làm việc trên giường để giấc ngủ không bị vạ lây căng thẳng công việc.
Đầu tư bàn ghế công thái học có thật sự giúp cân bằng không?
Nó không tự tạo ra cân bằng, nhưng gỡ bớt một nguồn hao mòn âm thầm. Ngồi sai tư thế nhiều giờ khiến bạn mệt và đau mỏi, và cơn mệt đó theo bạn sang cả buổi tối. Ghế chỉnh được theo người và bàn cho phép đổi tư thế giúp hạ mức mệt nền, để bạn còn sức cho phần đời ngoài công việc. Hãy xem đây là một phần của bức tranh, đi cùng với thói quen đặt ranh giới.
Bao lâu thì thấy khác biệt khi áp dụng?
Với quy trình tan làm, đa số người thấy đầu óc dễ buông việc hơn sau khoảng một tuần lặp lại đều. Với thay đổi về góc làm việc, cảm giác đỡ mỏi lưng vai thường tới trong vài ngày tới một tuần. Điểm quan trọng là làm đều, thay vì gắng làm thật kỹ một hôm rồi bỏ.
Bài viết có kèm liên kết tới sản phẩm chúng tôi chọn lọc. Nếu bạn mua qua các liên kết này, chúng tôi có thể nhận một khoản hoa hồng nhỏ, không làm tăng giá bạn trả. Chúng tôi chỉ gợi ý những món phù hợp với nội dung bài.
