Từ khi làm ở nhà và làm hybrid thành chuyện bình thường, ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ cứ mờ dần. 9 giờ tối laptop vẫn mở, tin nhắn công việc nhảy vào giữa bữa cơm, ngày nghỉ tay vẫn quen mở email. Nhiều người gọi vậy là chăm chỉ. Kéo dài vài tháng thì nó thành kiệt sức.
Bài này bàn về work-life balance cho người đi làm ở Việt Nam, nhất là ai làm ở nhà. Mình bỏ qua mấy lời khuyên kiểu “hãy yêu bản thân”, chỉ nói vài cách đặt ranh giới cụ thể và sắp xếp góc làm việc để cả người lẫn đầu óc được nghỉ cho đàng hoàng.
Work-life balance là gì?
Work-life balance là khi bạn chia năng lượng cho công việc và cho phần còn lại của cuộc sống (gia đình, sức khỏe, bạn bè, sở thích) theo cách giữ được lâu, không để bên này bào mòn bên kia.
Nhiều người hiểu cân bằng là chia đôi thời gian, làm tám tiếng thì chơi tám tiếng. Thực tế chẳng ai sống vậy. Tuần nào deadline dồn thì công việc chiếm nhiều hơn, tuần nào nhà có việc thì gia đình được ưu tiên. Cân bằng là bạn tự điều chỉnh được cán cân đó, thay vì để công việc mặc nhiên lấn hết phần dôi ra.
Có một câu hỏi dễ dùng hơn. Đừng hỏi “hôm nay tôi làm mấy tiếng”, hãy hỏi “gập máy lại rồi, đầu tôi có gác được việc xuống không”. Nếu không, thì dù trên giấy thời gian chia đều, bạn vẫn chưa được nghỉ.
Vì sao làm việc tại nhà lại khó cân bằng hơn?
Đi làm ở văn phòng thì có sẵn vài ranh giới. Quãng đường về nhà là khoảng đệm để đầu óc chuyển chế độ. Rời bàn làm việc là rời công việc, theo đúng nghĩa đen. Làm ở nhà thì mất hết mấy mốc đó. Bàn ăn thành bàn họp, phòng ngủ thành phòng làm, và não không nhận được tín hiệu nào để biết lúc nào nên dừng.
Thêm nữa, khi sếp và đồng nghiệp không nhìn thấy mình, nhiều người tự ép phải trả lời tin nhắn thật nhanh cho người ta biết mình đang làm. Thói quen này khiến bạn lúc nào cũng nửa làm nửa nghỉ, mệt mà việc chẳng chạy hơn.
Những ranh giới đó dựng lại được, bằng thói quen và bằng cách bố trí chỗ ngồi.
Ranh giới vật lý: tách chỗ làm ra khỏi chỗ sống
Não gắn hành vi với bối cảnh rất nhanh. Làm việc trên giường một thời gian thì nằm lên giường cũng thấy căng như đang làm, và giấc ngủ bị ảnh hưởng. Nên muốn cân bằng khi làm ở nhà, việc đầu tiên là có một chỗ chỉ để làm việc, dù chỉ là một góc bàn nhỏ.
Có góc làm việc riêng thì lợi hai chuyện. Ngồi vào đó là bạn biết mình đang trong giờ làm. Đứng dậy đi ra là tự báo cho mình đã tan làm. Tách được chỗ ngồi thì trong đầu cũng dễ tách việc ra hơn.
Nếu ngày nào cũng ngồi nhiều tiếng, cái ghế là thứ nên đầu tư trước, vì nó ảnh hưởng thẳng tới cột sống và độ mỏi cuối ngày. Một chiếc ghế công thái học DERGO ErgoX chỉnh được tựa lưng và tay vịn theo vóc người sẽ đỡ lưng và vai hơn hẳn cái ghế ăn kê tạm. Không cần mẫu đắt, quan trọng là chỉnh cho đúng người mình.
Ghế tốt mấy thì ngồi yên một tư thế cả ngày cũng không ổn. Với chân bàn nâng hạ SMA HiLeg-V, bạn đổi qua lại giữa ngồi và đứng vài lần trong ngày, máu lưu thông tốt hơn và buổi chiều đỡ ì. Nhiều người thấy cứ mỗi giờ đứng làm 15 tới 20 phút là lưng dễ chịu hơn, đầu cũng tỉnh hơn.
Một quy trình tan làm cho người làm ở nhà
Ở văn phòng, tắt máy, xách túi, đi ra cửa là xong một ngày làm. Ở nhà, bạn phải tự đặt ra một chuỗi việc tương tự thì đầu óc mới chịu buông. Dưới đây là bốn bước bạn có thể thử.
Bước 1: Chốt lại việc của ngày mai trước khi tắt máy
Dành năm phút cuối ghi ra ba việc quan trọng nhất cho hôm sau. Biết mọi thứ đã được ghi lại và mai có chỗ để làm tiếp, đầu bạn sẽ thôi nhắc việc giữa bữa tối.
Bước 2: Đóng hết cửa sổ và tab công việc
Tắt hẳn ứng dụng chat, đóng email, gập laptop. Nghe thì nhỏ nhặt, nhưng làm vậy là tự nói với mình rằng hôm nay xong việc rồi.
Bước 3: Dọn gọn mặt bàn
Cất laptop, xếp lại giấy tờ, để bàn về trạng thái nghỉ. Sáng mai quay lại thấy bàn gọn thì cũng dễ bắt tay vào việc, còn tối nay nhìn sang bàn không còn thấy như bị nhắc việc.
Bước 4: Làm một hành động chuyển tiếp
Đi bộ một vòng ngắn, pha tách trà, hay tắm nhanh. Việc này thay cho quãng đường về nhà, làm khoảng đệm trước khi bạn bước sang buổi tối của mình.
Mấy ngày đầu có thể thấy hơi gượng. Làm đều chừng một tuần thì não sẽ hiểu chuỗi việc đó nghĩa là hết giờ làm, và buổi tối bạn sẽ thấy nhẹ đầu hơn.
Tập trung sâu rồi ngắt kết nối
Muốn nghỉ cho thảnh thơi thì lúc làm phải làm cho ra làm. Tám tiếng vừa làm vừa lướt điện thoại mệt hơn nhiều so với vài giờ tập trung rồi nghỉ hẳn. Làm nửa vời thì việc kéo dài lê thê và lấn sang buổi tối.
Ở nhà có tiếng tivi, tiếng bếp, tiếng công trình ngoài đường, nên nhiều người dùng tai nghe chống ồn như một cái công tắc để vào việc. Đeo tai nghe Anker Soundcore Liberty 5 Pro vào là cả nhà lẫn bản thân bạn đều hiểu đây là lúc làm việc. Tiếng ồn nền nhỏ đi và đầu dễ chìm vào việc hơn. Xong phiên làm, tháo tai nghe ra cũng là một cách ngắt kết nối gọn gàng.
Ngoài giờ thì tắt thông báo công việc. Nếu công ty không quy định rõ, bạn có thể tự đặt một khung giờ trả lời và báo trước với đồng nghiệp. Hầu hết tin nhắn tối muộn đều chờ được tới sáng, và chuyện bạn không trả lời lúc 10 giờ đêm hiếm khi nghiêm trọng như bạn lo.
Một cách nữa để tan làm đúng giờ là xử lý gọn mấy việc lặt vặt trong ngày. Nhờ AI hỗ trợ soạn email, tóm tắt tài liệu và ghi chú cuộc họp, bạn gom được nhiều đầu việc nhỏ lại, dành sức và thời gian cho phần đời ngoài công việc.
Chăm cơ thể trong lúc làm, không đợi tới cuối tuần
Work-life balance hay bị hiểu là chuyện của buổi tối và ngày nghỉ. Thật ra phần lớn hao mòn xảy ra ngay trong giờ làm, do ngồi sai tư thế và ngồi liền mấy tiếng không nghỉ. Chăm cơ thể ngay lúc làm thì sau này đỡ phải bù.
Vài thói quen nhỏ mà có tác dụng lâu dài:
- Đặt màn hình ngang tầm mắt để cổ khỏi cúi, vai gáy đỡ mỏi.
- Nghỉ mắt theo quy tắc 20-20-20: cứ 20 phút thì nhìn ra xa chừng 6 mét trong 20 giây.
- Mỗi giờ đứng dậy đi lại một chút. Có bàn nâng hạ để đổi tư thế thì làm việc này dễ hơn nhiều.
- Giữ cổ tay thẳng khi gõ phím để lâu dài tay không bị mỏi và tê.
Nói riêng chuyện gõ phím: nếu bạn soạn văn bản nhiều, một bộ bàn phím có hành trình phím dễ chịu cộng với kê tay đúng cách sẽ giúp cổ tay đỡ căng qua một ngày dài. Bàn phím cơ như WOBKEY Rainy 75 dùng kết cấu gasket nên gõ êm tay hơn bàn phím màng mỏng đi kèm máy. Khác biệt nhỏ thôi, nhưng cộng dồn qua hàng nghìn lần gõ mỗi ngày thì thấy rõ.
Không món đồ nào tự mang lại cân bằng cho bạn. Có điều một góc làm việc hợp với cơ thể sẽ làm bạn đỡ mệt nền, để cuối ngày vẫn còn sức cho phần đời ngoài công việc. Đó mới là thứ mình muốn giữ.
Câu hỏi thường gặp
Work-life balance có nghĩa là làm ít đi không?
Không hẳn. Chuyện chính là ranh giới có giữ được không, còn khối lượng việc thì chưa chắc phải cắt. Có người làm nhiều giờ vẫn cân bằng vì nghỉ là nghỉ hẳn. Có người làm ít hơn nhưng lúc nào cũng nơm nớp chuyện công ty nên vẫn kiệt sức. Cái cần là khi gác việc xuống thì đầu óc cũng buông được, đừng chạy theo một con số giờ cố định.
Làm sao đặt ranh giới khi công ty hay nhắn tin ngoài giờ?
Bắt đầu bằng một thỏa thuận nhỏ, rõ ràng. Cho đồng nghiệp biết khung giờ bạn trả lời, và nói trước là tin nhắn ngoài giờ bạn sẽ trả lời vào sáng hôm sau, trừ khi thật sự gấp. Tắt thông báo công việc sau giờ làm để khỏi bị kéo trở lại. Phần lớn tin nhắn tối muộn đều chờ được, và cái áp lực phải trả lời ngay thường là do mình tự đặt ra hơn là ai đó yêu cầu thật.
Không có phòng riêng thì tạo góc làm việc kiểu gì?
Không cần cả một phòng, chỉ cần một chỗ cố định gắn với việc làm. Một góc bàn với chiếc ghế ngồi đúng tư thế, hoặc một bàn nâng hạ kê sát tường cũng đủ. Chỗ đó chỉ dùng để làm việc, rời khỏi đó là coi như tan làm. Đừng làm việc trên giường để giấc ngủ khỏi vạ lây căng thẳng công việc.
Đầu tư bàn ghế công thái học có thật sự giúp cân bằng không?
Bàn ghế không tự tạo ra cân bằng, nhưng bớt được một nguồn hao mòn âm thầm. Ngồi sai tư thế nhiều giờ làm bạn mệt và đau mỏi, cơn mệt đó theo bạn sang tận buổi tối. Ghế chỉnh được theo người và bàn đổi được tư thế giúp bạn đỡ mệt nền, còn sức cho phần đời ngoài công việc. Đây chỉ là một phần, phải đi cùng thói quen đặt ranh giới.
Bao lâu thì thấy khác biệt khi áp dụng?
Với quy trình tan làm, đa số người thấy đầu óc dễ buông việc hơn sau khoảng một tuần làm đều. Với việc sắp lại góc làm việc, lưng vai thường đỡ mỏi sau vài ngày tới một tuần. Cốt là làm đều, đừng gắng làm thật kỹ một hôm rồi bỏ.
Bài viết có kèm liên kết tới sản phẩm chúng tôi chọn lọc. Nếu bạn mua qua các liên kết này, chúng tôi có thể nhận một khoản hoa hồng nhỏ, không làm tăng giá bạn trả. Chúng tôi chỉ gợi ý những món phù hợp với nội dung bài.
