Cầm tờ khăn giấy trắng tinh, ai cũng nghĩ nó sạch. Nhiều khi màu trắng đó là do một loại hóa chất được thêm vào cho người mua nhìn thấy thích mắt. Vì vậy câu hỏi khăn giấy có chất huỳnh quang không đáng để tìm hiểu, nhất là khi bạn dùng giấy lau miệng cho con hay lau mặt mỗi ngày. Bài này nói về chất đó là gì, vì sao nó có trong giấy, tác hại có thể có và cách bạn tự kiểm tra ở nhà.
Chất huỳnh quang trong khăn giấy là gì?
Trong ngành giấy, chất huỳnh quang có tên kỹ thuật là OBA (Optical Brightening Agent), dịch nôm na là chất tăng trắng quang học. Nhóm hợp chất này hấp thụ tia cực tím trong ánh sáng rồi phát lại thành ánh sáng xanh mà mắt nhìn thấy được, nên tờ giấy trông trắng và sáng hơn thật, như kiểu giấy “bật” lên.
Nhà sản xuất thêm OBA vì người mua thích giấy trắng. Bột giấy tự nhiên, kể cả bột nguyên sinh chất lượng tốt, thường hơi ngà, và màu đó là bình thường. Có điều trên kệ hàng, tờ giấy ngà đặt cạnh tờ trắng lóa thì trông kém hấp dẫn hơn. Thêm một ít OBA là giấy trắng bốp mà chẳng cần nâng chất lượng bột, tức là làm đẹp bề ngoài với chi phí thấp.
Cũng nên tách bạch hai chuyện. Tẩy trắng bằng công nghệ ECF hay TCF là quy trình xử lý bột giấy hợp chuẩn. OBA thì là chất phủ thêm để tạo hiệu ứng cho mắt, giấy không sạch hơn chút nào.
Tác hại của chất tăng trắng OBA với sức khỏe
Phần này cần nói cho đúng mức. OBA không phải chất độc cấp tính, dùng một lần không ai bị ngộ độc. Vấn đề là khăn giấy chạm trực tiếp vào da, môi, miệng, và bạn dùng nó mỗi ngày trong nhiều năm.
Khi lau miệng hay lau mặt, một phần OBA có thể bám lại trên da và niêm mạc. Người có cơ địa nhạy cảm dễ bị kích ứng, mẩn đỏ hoặc ngứa vì lớp hóa chất này. Trẻ nhỏ thì càng phải để ý: da bé mỏng, hàng rào bảo vệ chưa hoàn thiện, lại hay cho tay hoặc giấy vào miệng, nên lượng tiếp xúc cao hơn người lớn.
Cũng vì rủi ro tích lũy đó mà quy chuẩn Việt Nam không cho phép chất huỳnh quang có trong giấy tiếp xúc thực phẩm, gồm cả khăn giấy ăn và khăn lau miệng. Sản phẩm chứa OBA vượt ngưỡng thì không đạt tiêu chuẩn để lưu hành hợp pháp trong nhóm giấy này. Đáng lo là hàng trôi nổi, hàng cân ký không nhãn mác gần như không ai kiểm soát khoản này.
Cách nhận biết chất huỳnh quang bằng đèn UV tại nhà
Bạn không cần thiết bị phòng thí nghiệm, chỉ cần một chiếc đèn UV loại đèn soi tiền, bán nhiều nơi, giá vài chục nghìn.
Cách làm:
- Vào phòng tối hoặc tắt bớt đèn để dễ nhìn.
- Trải phẳng tờ khăn giấy cần kiểm tra.
- Chiếu đèn UV thẳng vào mặt giấy.
- Nhìn xem giấy phản ứng thế nào dưới ánh đèn.
Tờ giấy phát sáng xanh tím rực là có chất huỳnh quang, vì ánh xanh đó chính là OBA phản ứng với tia UV. Giấy an toàn chỉ hắt lại màu trắng dịu, hơi ngà, không lóe xanh.
Muốn thấy rõ thì so trực tiếp: đặt cạnh nhau một tờ giấy nghi ngờ và một tờ bạn tin là an toàn rồi chiếu đèn cùng lúc, thường nhìn là thấy khác ngay. Để có mốc tham chiếu, bạn thử chiếu đèn UV vào áo trắng vừa giặt bằng bột giặt. Áo cũng lên ánh xanh tương tự, vì bột giặt cũng dùng OBA cho áo trông trắng hơn.
Dấu hiệu nhận biết khăn giấy an toàn trên bao bì
Đi mua hàng thì đâu phải lúc nào cũng mang đèn UV, nên tập thói quen đọc bao bì. Sản phẩm làm ăn nghiêm túc thường ghi rõ:
- Dòng chữ “không huỳnh quang”, “không chất tăng trắng” hoặc “no OBA”.
- 100% bột giấy nguyên sinh, thay vì cụm chung chung như “bột giấy cao cấp”.
- Dấu hợp quy CR hoặc dòng “phù hợp QCVN 09:2015/BCT”, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho khăn giấy và giấy vệ sinh.
- Tên và địa chỉ nhà sản xuất cụ thể, không chỉ có tên thương hiệu.
- Chứng nhận của tổ chức đánh giá độc lập như VietCert.
Lý do khá đơn giản. Hãng dám in số quy chuẩn và tên đơn vị chứng nhận lên bao bì là đã chấp nhận bị kiểm tra bất cứ lúc nào, và điều đó đáng tin hơn lời quảng cáo hoa mỹ. Bao bì mập mờ, không số hợp quy, không rõ nhà sản xuất thì bạn có quyền nghi ngờ.
Nếu cần một ví dụ, khăn giấy TOP GIA là loại chúng tôi đang dùng trong nhà: 100% bột giấy nguyên sinh, không huỳnh quang, không tẩy trắng, đạt chuẩn QCVN 09:2015/BCT với chứng nhận VietCert. Bạn có thể lấy nó làm mốc khi so với các sản phẩm khác trên kệ.
Vì sao “càng trắng càng sạch” là một hiểu lầm
Quan niệm này ăn sâu, và OBA tồn tại được cũng nhờ nó. Thật ra giấy trắng và giấy sạch là hai chuyện riêng.
Giấy sạch hay không tùy vào nguồn bột, quy trình sản xuất và lượng hóa chất, vi sinh còn sót lại. Độ trắng chỉ là màu bề mặt, mà màu đó thì chất phủ tạo ra được. Một tờ giấy trắng lóa nhờ OBA, xét về mặt hóa học, còn bẩn hơn tờ giấy hơi ngà làm từ bột nguyên sinh không phụ gia.
Nên khi mua giấy, đừng nhìn màu trắng mà chọn. Giấy tốt thường trắng tự nhiên, hơi ngà, sờ mịn, rút ra không có bụi giấy li ti. Bụi giấy nhiều là bột liên kết kém, người viêm mũi dị ứng sẽ thấy khó chịu. Nếu đang phân vân giữa nhiều loại, bạn đọc thêm bài cách chọn khăn giấy an toàn cho gia đình, trong đó có cách đọc từng thông số.
Câu hỏi thường gặp
Khăn giấy trắng có phải đều nhiễm huỳnh quang không?
Không hẳn. Giấy có thể trắng nhờ tẩy bột đúng quy trình, không nhất thiết do OBA. Muốn chắc thì chiếu đèn UV: giấy trắng tự nhiên không lóe xanh, giấy có huỳnh quang thì phát sáng xanh tím. Đáng nghi là màu trắng lóa bất thường.
Kiểm tra bằng đèn UV có chính xác không?
Với người dùng bình thường, đèn UV cho kết quả định tính đáng tin. Nó cho biết giấy có phát huỳnh quang hay không, đủ để bạn quyết định mua hay bỏ. Nó không đo được hàm lượng OBA là bao nhiêu, việc đó phải nhờ phòng kiểm nghiệm. Để chọn giấy dùng trong nhà thì thử bằng đèn UV là đủ.
Khăn giấy tái chế có an toàn cho bé không?
Nên thận trọng. Bột tái chế phải qua khử mực và tẩy trắng thêm, nên có sót mực in, hóa chất hay kim loại nặng hay không thì tùy nhà máy kiểm soát tốt đến đâu. Giấy dùng cho bé thì nên chọn loại ghi rõ 100% bột nguyên sinh và đạt chuẩn QCVN, vì da bé rất nhạy.
Làm sao phân biệt giấy nguyên sinh và giấy tái chế?
Xem bao bì trước: giấy nguyên sinh thường ghi “virgin pulp” hoặc “100% bột giấy nguyên sinh”. Nhìn và sờ thì giấy nguyên sinh trắng ngà đều màu, sợi mịn, dai và ít bụi. Giấy tái chế hay lệch màu, đôi khi có đốm nhỏ hoặc sợi thô, và dễ mủn khi thấm nước. Bao bì không nói rõ nguồn bột là dấu hiệu nên cân nhắc.
Bài viết dựa trên trải nghiệm dùng thực tế và thông số nhà sản xuất công bố. Nếu bạn thấy thông tin nào cần cập nhật, hãy liên hệ với chúng tôi.