Serendipity
Work Bạn cầm một tờ khăn giấy trắng tinh và nghĩ nó sạch. Nhiều khi màu trắng đó không đến từ giấy, mà đến từ một loại hóa chất được thêm vào để đánh lừa mắt người mua. Câu hỏi khăn giấy có chất huỳnh quang không là thắc mắc rất đáng đặt ra, nhất là khi bạn dùng giấy để lau miệng cho con hoặc lau mặt hằng ngày. Bài này giải thích chất đó là gì, vì sao nó có mặt trong giấy, tác hại tiềm ẩn và cách bạn tự kiểm tra ngay tại nhà.
Chất huỳnh quang trong khăn giấy là gì?
Chất huỳnh quang trong ngành giấy có tên kỹ thuật là OBA, viết tắt của Optical Brightening Agent, dịch nôm na là chất tăng trắng quang học. Đây là nhóm hợp chất hấp thụ tia cực tím trong ánh sáng rồi phát lại dưới dạng ánh sáng xanh nhìn thấy được. Kết quả là tờ giấy trông trắng và sáng hơn thực tế, mắt người cảm nhận như giấy “bật” lên.
Vì sao nhà sản xuất thêm OBA vào? Lý do nằm ở tâm lý người mua. Bột giấy tự nhiên, kể cả bột nguyên sinh chất lượng tốt, thường có màu trắng ngà nhẹ. Màu này hoàn toàn bình thường. Nhưng trên kệ hàng, tờ giấy ngà đứng cạnh tờ giấy trắng lóa sẽ trông kém hấp dẫn hơn. Thêm một lượng nhỏ OBA giúp giấy trắng bốp mà không cần tăng chất lượng bột. Nói cách khác, đây là cách làm đẹp bề ngoài với chi phí thấp.
Cần phân biệt rõ. Tẩy trắng bằng công nghệ ECF hay TCF là quy trình xử lý bột giấy hợp chuẩn. Còn OBA là chất phủ thêm để tạo hiệu ứng thị giác, không làm giấy sạch hơn chút nào.
Tác hại của chất tăng trắng OBA với sức khỏe
Đây là phần cần nói thẳng và nói có chừng mực. OBA không phải chất độc cấp tính, dùng một lần không khiến ai ngộ độc. Vấn đề nằm ở chỗ khác: khăn giấy tiếp xúc trực tiếp với da, môi, miệng, và bạn dùng nó mỗi ngày trong nhiều năm.
Khi lau miệng hay lau mặt, một phần OBA có thể bám lại trên da và niêm mạc. Với người có cơ địa nhạy cảm, lớp hóa chất này dễ gây kích ứng, mẩn đỏ hoặc ngứa. Trẻ nhỏ là nhóm cần lưu tâm. Da bé mỏng, hàng rào bảo vệ chưa hoàn thiện, và bé hay cho tay hoặc giấy vào miệng. Lượng tiếp xúc vì thế cao hơn người lớn.
Chính vì rủi ro tích lũy này, quy chuẩn Việt Nam không cho phép chất huỳnh quang xuất hiện trong giấy tiếp xúc thực phẩm. Khăn giấy ăn, khăn lau miệng thuộc nhóm đó. Nghĩa là một sản phẩm chứa OBA vượt ngưỡng thì không đạt tiêu chuẩn để lưu hành hợp pháp trong nhóm giấy này. Điều đáng lo là hàng trôi nổi, hàng cân ký không nhãn mác gần như không được kiểm soát khoản này.
Cách nhận biết chất huỳnh quang bằng đèn UV tại nhà
Tin vui là bạn không cần thiết bị phòng thí nghiệm. Chỉ cần một chiếc đèn UV, loại đèn soi tiền bán phổ biến, giá vài chục nghìn.
Cách làm rất đơn giản:
- Vào phòng tối hoặc tắt bớt đèn để mắt dễ quan sát.
- Trải phẳng tờ khăn giấy cần kiểm tra.
- Chiếu đèn UV thẳng vào bề mặt giấy.
- Quan sát phản ứng của giấy dưới ánh đèn.
Nếu tờ giấy phát sáng xanh tím rực lên, đó là dấu hiệu có chất huỳnh quang. Ánh sáng xanh này chính là OBA đang phản ứng với tia UV. Ngược lại, giấy an toàn chỉ phản chiếu màu trắng dịu, hơi ngà, không lóe xanh.
Bạn có thể so sánh trực tiếp cho dễ thấy. Đặt cạnh nhau một tờ giấy nghi ngờ và một tờ giấy bạn tin là an toàn, rồi cùng chiếu đèn. Sự khác biệt thường hiện ra ngay. Một mẹo tham chiếu: chiếu đèn UV vào áo trắng mới giặt bằng bột giặt, bạn cũng thấy ánh xanh tương tự, vì bột giặt cũng dùng OBA để làm áo trông trắng hơn. Cùng một nguyên lý.
Dấu hiệu nhận biết khăn giấy an toàn trên bao bì
Không phải lúc nào bạn cũng cầm đèn UV đi mua hàng. Vì vậy hãy tập thói quen đọc bao bì. Sản phẩm làm ăn nghiêm túc thường ghi rõ những thông tin sau:
- Dòng chữ “không huỳnh quang”, “không chất tăng trắng” hoặc “no OBA”.
- Công bố 100% bột giấy nguyên sinh thay vì cụm chung chung như “bột giấy cao cấp”.
- Dấu hợp quy CR hoặc dòng “phù hợp QCVN 09:2015/BCT”, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho khăn giấy và giấy vệ sinh.
- Tên và địa chỉ nhà sản xuất cụ thể, không chỉ có tên thương hiệu.
- Chứng nhận từ tổ chức đánh giá độc lập như VietCert.
Logic ở đây khá đơn giản. Một sản phẩm dám in số quy chuẩn và tên đơn vị chứng nhận lên bao bì là sản phẩm chấp nhận bị kiểm tra bất cứ lúc nào. Đó là tín hiệu đáng tin hơn mọi lời quảng cáo hoa mỹ. Còn bao bì mập mờ, không số hợp quy, không nhà sản xuất rõ ràng thì bạn có quyền nghi ngờ.
Nếu bạn muốn một ví dụ cụ thể, khăn giấy TOP GIA là loại chúng tôi đang dùng trong nhà: 100% bột giấy nguyên sinh, không huỳnh quang, không tẩy trắng, đạt chuẩn QCVN 09:2015/BCT với chứng nhận VietCert. Bạn có thể lấy nó làm mốc đối chiếu khi so sánh với các sản phẩm khác trên kệ.
Vì sao “càng trắng càng sạch” là một hiểu lầm
Đây là quan niệm ăn sâu và cũng là điều khiến OBA tồn tại. Sự thật: độ trắng của giấy và độ sạch của giấy là hai chuyện tách rời.
Độ sạch phụ thuộc vào nguồn bột, quy trình sản xuất và mức độ tồn dư hóa chất, vi sinh. Độ trắng chỉ là màu sắc bề mặt, và màu đó có thể được tạo ra bằng chất phủ. Một tờ giấy trắng lóa nhờ OBA thực chất bẩn hơn về mặt hóa học so với một tờ giấy ngà nhẹ làm từ bột nguyên sinh không phụ gia.
Cho nên khi mua giấy, đừng để màu trắng dẫn dắt. Giấy tốt thường có màu trắng tự nhiên, hơi ngà, sờ mịn, khi rút không tạo bụi giấy li ti. Bụi giấy nhiều là dấu hiệu bột kém liên kết, khó chịu với người viêm mũi dị ứng. Nếu bạn đang phân vân giữa nhiều lựa chọn, bài cách chọn khăn giấy an toàn cho gia đình đi sâu hơn vào từng tiêu chí đọc thông số.
Câu hỏi thường gặp
Khăn giấy trắng có phải đều nhiễm huỳnh quang không?
Không hẳn. Giấy trắng có thể trắng nhờ tẩy bột đúng quy trình, không nhất thiết do OBA. Cách phân biệt chắc chắn là chiếu đèn UV. Giấy trắng tự nhiên không lóe xanh, còn giấy có huỳnh quang sẽ phát sáng xanh tím. Màu trắng lóa bất thường mới là điều đáng nghi.
Kiểm tra bằng đèn UV có chính xác không?
Đèn UV cho kết quả định tính đáng tin cho người dùng thường. Nó cho biết giấy có phát huỳnh quang hay không, đủ để bạn quyết định mua hay bỏ. Điều nó không làm được là đo chính xác hàm lượng OBA là bao nhiêu, việc đó cần phòng kiểm nghiệm. Với nhu cầu chọn giấy trong nhà, phép thử đèn UV là đủ dùng.
Khăn giấy tái chế có an toàn cho bé không?
Cần thận trọng. Bột tái chế phải qua khử mực và tẩy trắng thêm, nên khả năng tồn dư mực in, hóa chất hay kim loại nặng phụ thuộc vào chất lượng kiểm soát của nhà máy. Với giấy dùng cho bé, nên chọn loại ghi rõ 100% bột nguyên sinh và đạt chuẩn QCVN. Da bé quá nhạy để mạo hiểm.
Làm sao phân biệt giấy nguyên sinh và giấy tái chế?
Xem bao bì trước: giấy nguyên sinh thường ghi rõ “virgin pulp” hoặc “100% bột giấy nguyên sinh”. Về cảm quan, giấy nguyên sinh có màu trắng ngà đồng đều, sợi mịn, dai và ít bụi. Giấy tái chế hay có màu không đều, đôi khi thấy đốm nhỏ hoặc sợi thô, và dễ mủn hơn khi thấm nước. Bao bì mập mờ không nói rõ nguồn bột là dấu hiệu nên cân nhắc.
Bài viết dựa trên trải nghiệm sử dụng thực tế và thông số công bố của nhà sản xuất. Nếu bạn phát hiện thông tin cần cập nhật, hãy liên hệ với chúng tôi.
